Τον Σεπτέμβριο του 2025, πέρασα δέκα μέρες οδηγώντας στην Αρμενία. Πολλές από αυτές έβρεχε — αλλά η Αρμενία σε κερδίζει και χωρίς καλό καιρό. Πέτρινα μοναστήρια μέσα σε κόκκινα φαράγγια, χωριά κρεμασμένα σε γκρεμούς, στριφογυριστοί δρόμοι στα 2.000 μέτρα, και ένα σοβιετικό ξενοδοχείο πάνω στη λίμνη Σεβάν που σε γυρνάει πενήντα χρόνια πίσω.
Η διαδρομή ξεκίνησε νότια από το Γερεβάν, κατέβηκε μέχρι τα τουρκικά σύνορα, ανέβηκε ανατολικά στη λίμνη Σεβάν, πέρασε από τα δάση του Ντιλιτζάν και τα φαράγγια του Αλαβέρντι στον βορρά, και τελικά καταλήξαμε πίσω στην πρωτεύουσα.
Νότια
Πρώτος σταθμός το Khor Virap — μοναστήρι στην πεδιάδα, λίγα χιλιόμετρα από τα κλειστά σύνορα με την Τουρκία. Ο Αραράτ στέκεται ακριβώς απέναντι και είναι ένας από τους βασικούς λόγους για να πας εκεί.
Από εκεί κατευθυνθήκαμε νοτιοανατολικά, μέσα από αμπελώνες για να φτάσουμε στο Αρένι, ένα μέρος που φτιάχνουν κρασί εδώ και χιλιετίες. Σε μια σπηλιά λίγα μέτρα από τον δρόμο βρέθηκε το αρχαιότερο οινοποιείο στον κόσμο, πάνω από 6.000 χρόνων. Σταματήσαμε σε τοπικά οινοποιεία να δοκιμάσουμε Areni Noir.
Λίγο παρακάτω ο δρόμος στενεύει, κόκκινοι βράχοι σηκώνονται δεξιά κι αριστερά — και τελικά φτάνεις στο Noravank. Μοναστήρι του 13ου αιώνα, χτισμένο με την ίδια κόκκινη πέτρα. Στην εκκλησία Surb Astvatsatsin, οι μοναχοί που ήταν στην εκκλησία είναι θαμμένοι κάτω από πλάκες στο πάτωμα και όταν είσαι μέσα στην εκκλησία ουσιαστικά πατάς πάνω τους. Η παράδοση αυτή υπάρχει για να αισθάνονται ότι είναι μέρος του μοναστηριού ακόμα και μετά τον θάνατό τους.
Γκορίς
Μετά το Αρένι κατευθυνθήκαμε προς το Γκορίς. Μείναμε σε ένα δωμάτιο που το είχε μια γυναίκα που είχε μείνει στην Ελλάδα χρόνια, οπότε κάναμε πολλές κουβέντες στα ελληνικά μαζί της. Για το πώς πέρασε την Ελλάδα και γενικά για τη ζωή στην Αρμενία.
Πήγαμε στο Tatev — μοναστήρι στην άκρη φαραγγιού, χαμένο στην ομίχλη. Τη δεύτερη μέρα, Khndzoresk. Η κρεμαστή γέφυρα — 160 μέτρα μήκος και 63 μέτρα πάνω από τη βάση του φαραγγιού. Από την άλλη πλευρά, ολόκληρο χωριό σκαμμένο στον βράχο — δωμάτια, σήραγγες, πέτρινες σκάλες. Κάποτε ζούσαν εδώ πάνω από 8.000 άνθρωποι — σχολεία, εκκλησίες, μαγαζιά, μια ολόκληρη πόλη μέσα στον γκρεμό. Στη δεκαετία του 1950 οι Σοβιετικοί τους ξεσπίτωσαν — οι σπηλιές ήταν «ακατάλληλες» — και τους μετέφεραν στο καινούργιο χωριό παραπάνω.
Μετά τη γέφυρα, συνεχίσαμε στα βουνά και τα μονοπάτια με θέα ολόκληρο το φαράγγι. Η ομίχλη βοήθησε εδώ. Κινούνταν μέσα στις κοιλάδες, έφτιαχνε στρώσεις στο βάθος, και η συννεφιά μαλάκωνε τα χρώματα αλλά και δημιουργούσε ένα κινηματογραφικό τοπίο.
Λίμνη Σεβάν
Μετά από 3 ημέρες στο Goris ήταν πια καιρός να κατευθυνθούμε βόρεια. Στάση στο Zorats Karer — το αρμενικό Stonehenge. Μετά, ανηφορικός δρόμος γεμάτος στροφές μέχρι να φτάσουμε στα 1.900 μέτρα, όπου η λίμνη Σεβάν εμφανίζεται ξαφνικά — η μεγαλύτερη στον Καύκασο.
Μείναμε στο Sevan Writers House. Το είχα βρει σε blog post και αποφάσισα ότι αξίζει τουλάχιστον μια νύχτα. Χτίστηκε το 1932 για Αρμένιους συγγραφείς — ξενώνας όπου σοβιετικοί λογοτέχνες ερχόνταν να γράφουν με θέα τη λίμνη. Τους αρχιτέκτονες, Gevorg Kochar και Mikael Mazmanyan, τους συνέλαβαν πέντε χρόνια αργότερα και τους έστειλαν σε στρατόπεδα στην Αρκτική.
Σήμερα ένα ζευγάρι το κρατάει ανοιχτό. Απ' έξω δείχνει σχεδόν εγκαταλελειμμένο. Μέσα, καθαρό αλλά αναλλοίωτο — ταπετσαρίες σε ξεθωριασμένα μπλε και χρυσά, βαριά ξύλινα έπιπλα, δαντελένιες κουρτίνες. Η τραπεζαρία που είναι σε ξεχωριστό κτίριο έχει θέα ολόκληρη τη λίμνη. Τα δωμάτια έχουν τρομερή θέα πάνω στη λίμνη. Δεν είναι άνετο — αν είσαι ψηλός, πρόσεξε τα κρεβάτια. Αλλά για μία νύχτα, αξίζει απόλυτα.
Δίπλα στέκει το Sevanavank — μοναστήρι στο ύψωμα της χερσονήσου, με θέα ολόκληρη τη λίμνη. Η χερσόνησος ήταν νησί — οι Σοβιετικοί κατέβασαν τη στάθμη 20 μέτρα με αρδευτικά έργα και το νησί έγινε στεριά.
Ο Βορράς
Η διαδρομή από τη Σεβάν προς το Ντιλιτζάν ήταν από τις ωραιότερες του ταξιδιού — δάσος παντού, πράσινο ακόμα και στη βροχή. Η πόλη είναι διασκορπισμένη, χωρίς κέντρο, αλλά κάτι σε κρατούσε εκεί — μικρά εστιατόρια, χαμηλοί ρυθμοί, πόλη κρυμμένη στο πράσινο.
Στη συνέχεια κατευθυνθήκαμε προς το Αλαβέρντι όπου άλλαξε τελείως ο χαρακτήρας. Ποτάμια, βαθιά φαράγγια, πράσινα βουνά. Εκεί βρήκαμε μερικά από τα πιο όμορφα μονοπάτια και μοναστήρια του ταξιδιού — κρυμμένα σε κοιλάδες, δίπλα σε ποτάμια, ακόμα σε λειτουργία.
Επιστροφή
Στον δρόμο πίσω για το Γερεβάν, σταματήσαμε στο Garni — ελληνορωμαϊκός ναός του 1ου αιώνα, ο μοναδικός παγανιστικός ναός που στέκει ακόμα στη χώρα. Λίγο πριν μπούμε στην πρωτεύουσα, μια τελευταία στάση πάνω από φαράγγι — ένα τελευταίο κάδρο.
Δέκα μέρες. Μια μοναδική εμπειρία σε αυτή τη χώρα — την πιο αρχαία χριστιανική χώρα στον κόσμο, και τόσο πρόσφατα ταλαιπωρημένη από τον πόλεμο με το Αζερμπαϊτζάν.
